અગ્રમગજ (Forebrain) પર ટૂંકી નોંધ લખો.

(N/A) અગ્રમગજ ત્રણ મુખ્ય ભાગોનું બનેલું છે:
$(i)$ બૃહદમસ્તિષ્ક (Cerebrum) $(ii)$ થેલેમસ (Thalamus) $(iii)$ હાયપોથેલેમસ (Hypothalamus).
$(i)$ બૃહદમસ્તિષ્ક: તે માનવ મગજનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે. એક ઊંડી ખાંચ બૃહદમસ્તિષ્કને લંબવર્તી રીતે બે અર્ધગોળાર્ધમાં વિભાજિત કરે છે,જેને ડાબું અને જમણું મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ કહેવામાં આવે છે.
આ ગોળાર્ધો ચેતાતંતુઓના પટ્ટા દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને કોર્પસ કેલોસમ કહેવાય છે.
મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને આવરી લેતા કોષોના સ્તરને મસ્તિષ્ક બાહ્યક (Cerebral cortex) કહેવામાં આવે છે અને તે સ્પષ્ટ ગડીઓ (Gyri,Sulci અને Fissures) ધરાવે છે.
મસ્તિષ્ક બાહ્યક તેના ભૂખરા દેખાવને કારણે ભૂખરું દ્રવ્ય (Grey matter) તરીકે ઓળખાય છે. ચેતાકોષના કોષકાયો અહીં કેન્દ્રિત હોવાથી તે આવો રંગ ધરાવે છે.
મસ્તિષ્ક બાહ્યકમાં પ્રેરક વિસ્તારો,સંવેદી વિસ્તારો અને મોટા વિસ્તારો હોય છે જે સ્પષ્ટપણે સંવેદી કે પ્રેરક કાર્ય કરતા નથી. આ વિસ્તારોને સહનિયમનકારી વિસ્તારો (Association areas) કહેવામાં આવે છે. તેઓ આંતર-સંવેદી જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર જેવા જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.
ચેતાતંતુઓ માયલિન આવરણથી ઢંકાયેલા હોય છે જે મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધનો આંતરિક ભાગ બનાવે છે. તેઓ આ સ્તરને અપારદર્શક સફેદ દેખાવ આપે છે અને તેથી તેને શ્વેત દ્રવ્ય (White matter) કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ થેલેમસ: બૃહદમસ્તિષ્ક થેલેમસ નામના બંધારણની આસપાસ વીંટળાયેલું હોય છે. તે સંવેદી અને પ્રેરક સંકેતો માટેનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર છે.
$(iii)$ હાયપોથેલેમસ: તે થેલેમસના પાયાના ભાગમાં આવેલું છે. તેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસની લાગણીને નિયંત્રિત કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા છે.
હાયપોથેલેમસમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના ઘણા જૂથો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
લિમ્બિક તંત્ર: મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધના આંતરિક ભાગો અને એમિગડાલા,હિપ્પોકેમ્પસ વગેરે જેવા સંકળાયેલા ઊંડા બંધારણોનું જૂથ એક જટિલ રચના બનાવે છે જેને લિમ્બિક તંત્ર કહેવાય છે.
તે જાતીય વર્તણૂક,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ,ડર અને પ્રેરણા) ના નિયમનમાં સામેલ છે.